రూ.53 వేల కోట్లకు ఫెయిర్‌ఫాక్స్ చేతికి ఐడీబీఐ బ్యాంకు.. 60.72% వాటా విక్రయానికి క్యాబినెట్ ఓకే

న్యూఢిల్లీ: దేశ బ్యాంకింగ్ రంగంలో భారీ వ్యూహాత్మక డీల్‌కు మార్గం సుగమమైంది. ప్రభుత్వరంగంలోని ఐడీబీఐ బ్యాంకులో కేంద్ర ప్రభుత్వం, లైఫ్ ఇన్సూరెన్స్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (ఎల్‌ఐసీ) కలిపి కలిగి ఉన్న 60.72 శాతం వాటాను కెనడాకు చెందిన ఫెయిర్‌ఫాక్స్ ఫైనాన్షియల్ హోల్డింగ్స్‌కు విక్రయించేందుకు కేంద్ర క్యాబినెట్ ఆమోదం తెలిపింది. ఈ లావాదేవీ విలువ సుమారు 550 కోట్ల డాలర్లు, అంటే దాదాపు రూ.53 వేల కోట్లు. ఈ డీల్ పూర్తయితే భారత బ్యాంకింగ్ రంగంలో ఇదే అతిపెద్ద విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడుల్లో ఒకటిగా నిలవనుంది. అలాగే ప్రభుత్వరంగ బ్యాంకుల ప్రైవేటీకరణ చర్చలో ఇది కీలక మైలురాయిగా మారే అవకాశం ఉంది. ఐడీబీఐ బ్యాంకులో ప్రస్తుతం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి 30.48 శాతం వాటా ఉంది. ఈ వాటా విలువ సుమారు రూ.26,620 కోట్లుగా అంచనా. మరోవైపు ఎల్‌ఐసీకి 30.24 శాతం వాటా ఉంది. దీని విలువ సుమారు రూ.26,440 కోట్లుగా లెక్కించారు. ఈ రెండు వాటాలను కలిపి ఫెయిర్‌ఫాక్స్ అనుబంధ సంస్థ కొనుగోలు చేయనుంది. ఫెయిర్‌ఫాక్స్‌ను భారత సంతతికి చెందిన కెనడియన్ బిలియనీర్ ప్రేమ్ వత్సా నేతృత్వం వహిస్తున్నారు. ప్రతిపాదిత లావాదేవీ ప్రకారం ఒక్కో ఐడీబీఐ బ్యాంకు షేరుకు రూ.81 చెల్లించనున్నారు. రెండు స్వతంత్ర వాల్యుయేషన్ ఏజెన్సీలు నిర్ణయించిన రూ.75.99 ధర కంటే ఈ ఆఫర్ ఎక్కువగా ఉండటం గమనార్హం. డీల్ పూర్తయిన తర్వాత ఐడీబీఐ బ్యాంకుపై నియంత్రణ ఫెయిర్‌ఫాక్స్‌కు బదిలీ అవుతుంది. ప్రభుత్వం, ఎల్‌ఐసీ కలిపి బ్యాంకులో సుమారు 34 శాతం వాటాను కొనసాగించనున్నట్లు కథనం పేర్కొంది. అంటే కేంద్రం పూర్తిగా బయటకు వెళ్లడం లేదు. కానీ నిర్వహణ నియంత్రణ మాత్రం కొత్త ప్రమోటర్ చేతికి వెళ్తుంది. ఇది ప్రభుత్వ పెట్టుబడుల ఉపసంహరణ విధానంలో పెద్ద మార్పుగా చూడవచ్చు. కేంద్రం కొన్ని రంగాల్లో ప్రత్యక్ష యాజమాన్యాన్ని తగ్గిస్తూ, ప్రైవేట్ మూలధనాన్ని ఆకర్షించాలనే దిశగా ముందుకెళ్తోంది. 2022లో ఎయిరిండియా వ్యూహాత్మక విక్రయం తర్వాత ఇదే అతిపెద్ద ప్రభుత్వ ఆస్తి విక్రయాల్లో ఒకటిగా నిలుస్తుందని అంచనా. అయితే క్యాబినెట్ ఆమోదం వచ్చినంత మాత్రాన డీల్ వెంటనే పూర్తవదు. రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా, కాంపిటీషన్ కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియా, ఇతర చట్టబద్ధ సంస్థల నుంచి అనుమతులు రావాల్సి ఉంటుంది. బ్యాంకింగ్ రంగంలో విదేశీ సంస్థ నియంత్రణ వాటా పొందడం సున్నితమైన అంశం. అందువల్ల యాజమాన్య నిర్మాణం, మూలధన సామర్థ్యం, నిర్వహణ నియంత్రణ, డిపాజిటర్ల ప్రయోజనాలు వంటి అంశాలను నియంత్రణ సంస్థలు పరిశీలించే అవకాశం ఉంది. ఫెయిర్‌ఫాక్స్ మైనారిటీ షేర్‌హోల్డర్ల కోసం ఓపెన్ ఆఫర్ కూడా ప్రకటించాల్సి రావచ్చు. నియంత్రణ వాటా కొనుగోలు సమయంలో మార్కెట్ నిబంధనల ప్రకారం ఇటువంటి ఆఫర్ అవసరం కావచ్చు. ఇక్కడ మరో ముఖ్యమైన అంశం సీఎస్‌బీ బ్యాంకుతో ఫెయిర్‌ఫాక్స్‌కు ఇప్పటికే ఉన్న సంబంధం. కేరళ కేంద్రంగా పనిచేసే సీఎస్‌బీ బ్యాంకులో ఫెయిర్‌ఫాక్స్‌కు గణనీయమైన వాటా ఉంది. ఈ నేపథ్యంలో ఒకే ప్రమోటర్‌కు రెండు బ్యాంకులపై నియంత్రణ ఉండే పరిస్థితి రెగ్యులేటరీ పరంగా సమస్యగా మారవచ్చు. అందుకే సీఎస్‌బీ బ్యాంకును ఐడీబీఐ బ్యాంకులో విలీనం చేయడం లేదా నిర్ణీత సమయంలో అక్కడి నుంచి ఫెయిర్‌ఫాక్స్ వైదొలగడం వంటి ఎంపికలు ఉండవచ్చని కథనం పేర్కొంది. ఇది డీల్‌లో అత్యంత క్లిష్టమైన భాగాల్లో ఒకటి. రెండు బ్యాంకుల విలీనం జరిగితే బ్రాంచ్ నెట్‌వర్క్, ఉద్యోగులు, టెక్నాలజీ వ్యవస్థలు, మూలధన నిర్మాణం—all సమన్వయం చేయాల్సి ఉంటుంది. అలా కాకుండా ఫెయిర్‌ఫాక్స్ సీఎస్‌బీ బ్యాంకులోని వాటాను విక్రయిస్తే ఆ ప్రక్రియ కూడా వేరుగా నిర్వహించాలి. డీల్ తర్వాత ఎల్‌ఐసీ వాటా కూడా మరింత తగ్గాల్సి రావచ్చని కథనం తెలిపింది. నిర్ణీత కాలంలో వాటాను నిర్దిష్ట స్థాయికి తగ్గించే షరతులు ఉండొచ్చు. ప్రస్తుతం ఐడీబీఐ బ్యాంకులో ప్రభుత్వం, ఎల్‌ఐసీ చారిత్రకంగా కీలక పాత్ర పోషించాయి. బ్యాంకు ఆర్థికంగా బలహీనపడిన సమయంలో ఎల్‌ఐసీ పెద్ద వాటాదారుగా ప్రవేశించింది. తర్వాత మూలధన మద్దతు, నిర్వహణ పునర్వ్యవస్థీకరణ, మొండి బకాయిల నియంత్రణ ద్వారా బ్యాంకు ఆర్థిక పరిస్థితి మెరుగుపడింది. ఇప్పుడు బ్యాంకు ప్రైవేట్ నియంత్రణలోకి వెళ్లే దశకు చేరుకోవడం ఆ పునరుద్ధరణ ప్రక్రియలో తదుపరి అడుగుగా ప్రభుత్వం చూస్తోంది. ఈ డీల్‌పై మార్కెట్ ఇప్పటికే సానుకూలంగా స్పందించింది. బీఎస్ఈలో ఐడీబీఐ బ్యాంకు షేరు సుమారు 9 శాతం పెరిగి రూ.90కు పైగా ముగిసినట్లు కథనం పేర్కొంది. మార్కెట్ క్యాపిటలైజేషన్ కూడా గణనీయంగా పెరిగింది. అయితే ఒక్కరోజు షేర్ ధర పెరుగుదలనే డీల్ విజయానికి ప్రమాణంగా చూడకూడదు. భవిష్యత్‌లో బ్యాంకు లాభదాయకత, ఆస్తుల నాణ్యత, క్రెడిట్ వృద్ధి, డిపాజిట్ బేస్—all కీలకంగా ఉంటాయి. ఫెయిర్‌ఫాక్స్ యాజమాన్యంలోకి వచ్చిన తర్వాత బ్యాంకు వ్యాపార వ్యూహం ఎలా మారుతుంది అన్నది పెట్టుబడిదారుల ప్రధాన ఆసక్తి. ప్రైవేట్ యాజమాన్యం సాధారణంగా వేగవంతమైన నిర్ణయాలు, ఉత్పత్తి ఆవిష్కరణలు, ఖర్చుల నియంత్రణకు దోహదపడవచ్చు. అయితే ఉద్యోగులపై ఒత్తిడి, బ్రాంచ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ, కొన్ని సేవల ఖర్చుల పెరుగుదల వంటి అంశాలు కూడా రావచ్చు. ఈ నేపథ్యంలో ఉద్యోగుల్లో సహజంగానే ఆందోళన ఏర్పడే అవకాశం ఉంది. అయితే పెట్టుబడులు, ప్రభుత్వ ఆస్తుల నిర్వహణ విభాగం అధికారులు ఉద్యోగులు ఆందోళన చెందాల్సిన అవసరం లేదని చెప్పినట్లు కథనం పేర్కొంది. కొత్త ప్రమోటర్ కనీసం కొన్ని సంవత్సరాల పాటు బ్యాంకు పేరు, బ్రాండ్, కస్టమర్ సంబంధాలను కొనసాగించాల్సి ఉండవచ్చని కూడా తెలిపారు. ఇది ముఖ్యమైన షరతు. ఒక పెద్ద ప్రభుత్వ అనుబంధ బ్యాంకు ఒక్కసారిగా పూర్తిగా బ్రాండ్ మార్చితే కస్టమర్లలో అనిశ్చితి రావచ్చు. అందుకే ట్రాన్సిషన్ పీరియడ్ అవసరం. బ్యాంకు ఉద్యోగుల సేవా నిబంధనలు, పెన్షన్, వేతనాలు, ప్రమోషన్లు వంటి అంశాలపై కూడా స్పష్టత అవసరం. యాజమాన్యం మారినా డిపాజిటర్ల డబ్బు భద్రతపై ఆందోళన అవసరం లేదని సాధారణంగా బ్యాంకింగ్ నియంత్రణ వ్యవస్థ నిర్ధారిస్తుంది. కానీ కమ్యూనికేషన్ పారదర్శకంగా ఉండాలి. ఈ డీల్‌కు మరో పెద్ద కోణం ప్రభుత్వ డిజిన్వెస్ట్‌మెంట్ లక్ష్యం. ప్రస్తుత ఆర్థిక సంవత్సరానికి కేంద్రం పెట్టుబడుల ఉపసంహరణ ద్వారా భారీ నిధులు సమీకరించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఐడీబీఐ బ్యాంకు వాటా విక్రయం ద్వారా సుమారు రూ.53 వేల కోట్లు రావడం ఆ లక్ష్య సాధనకు పెద్ద ఊతమివ్వవచ్చు. ఇప్పటికే ఇతర పీఎస్‌యూల్లో వాటా విక్రయాల ద్వారా కేంద్రం గణనీయమైన నిధులు సమీకరించినట్లు కథనం పేర్కొంది. ఇలా కొనసాగితే అనేక సంవత్సరాల తర్వాత కేంద్రం తన డిజిన్వెస్ట్‌మెంట్ టార్గెట్‌ను అధిగమించే అవకాశం ఉందని అంచనా. అయితే డిజిన్వెస్ట్‌మెంట్ లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడం ఒక్కటే విజయం కాదు. ప్రభుత్వం సరైన ధరకు ఆస్తిని విక్రయించిందా అన్నది కూడా equally ముఖ్యమైన ప్రశ్న. ఐడీబీఐ బ్యాంకు భవిష్యత్ వృద్ధి సామర్థ్యాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకుని రూ.81 ధర సరైనదా? మరింత ఎక్కువ ధర రావచ్చా? వంటి ప్రశ్నలు పెట్టుబడిదారులు, రాజకీయ వర్గాలు లేవనెత్తవచ్చు. వాల్యుయేషన్ ఏజెన్సీలు నిర్ణయించిన ధర కంటే ఆఫర్ ఎక్కువగా ఉండటం ప్రభుత్వానికి రక్షణాత్మక వాదనగా ఉపయోగపడవచ్చు. అయితే బ్యాంకు నియంత్రణ విలువ, బ్రాండ్, కస్టమర్ బేస్, డిపాజిట్లు—all కలిపి దీర్ఘకాలిక విలువను నిర్ణయిస్తాయి. ఈ డీల్ భారత బ్యాంకింగ్ రంగంలో విదేశీ పెట్టుబడులకు కొత్త దశ ప్రారంభించవచ్చు. ఇటీవలి కాలంలో భారత ఫైనాన్స్ రంగంలో విదేశీ సంస్థలు భారీ పెట్టుబడులు పెడుతున్నాయి. బ్యాంకులు, ఎన్బీఎఫ్‌సీలు, ఇన్సూరెన్స్, ఫిన్‌టెక్ రంగాల్లో అంతర్జాతీయ మూలధనం వేగంగా వస్తోంది. జపాన్, యూఏఈ, కెనడా, అమెరికా పెట్టుబడిదారులు భారత ఆర్థిక రంగంపై ఆసక్తి చూపుతున్నారు. ఇందుకు భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ వేగంగా పెరగడం, క్రెడిట్ డిమాండ్ పెరగడం, బ్యాంకింగ్ సేవల విస్తరణ ప్రధాన కారణాలు. అదే సమయంలో నియంత్రణ స్థిరత్వం కూడా విదేశీ పెట్టుబడులకు కీలకం. ఫెయిర్‌ఫాక్స్ ఇప్పటికే భారత్‌లో బీమా, బ్యాంకింగ్, పెట్టుబడి రంగాల్లో అనుభవం కలిగి ఉంది. అందువల్ల ఐడీబీఐ బ్యాంకును పూర్తిగా కొత్త మార్కెట్‌గా చూడలేం. ప్రేమ్ వత్సా భారత మార్కెట్‌పై దీర్ఘకాలిక ఆసక్తి చూపుతున్న పెట్టుబడిదారుడిగా పేరుంది. ఐడీబీఐ బ్యాంకు కొనుగోలు ద్వారా ఫెయిర్‌ఫాక్స్‌కు భారత రిటైల్ బ్యాంకింగ్, కార్పొరేట్ బ్యాంకింగ్, డిపాజిట్ మార్కెట్లో పెద్ద స్థాయి ప్రవేశం లభిస్తుంది. ఇది వారికి వ్యూహాత్మకంగా భారీ అవకాశం. మరోవైపు ఐడీబీఐ బ్యాంకుకు కూడా మూలధనం, అంతర్జాతీయ నిర్వహణ అనుభవం, కొత్త టెక్నాలజీ పెట్టుబడులు లభించే అవకాశం ఉంది. ప్రైవేట్ ప్రమోటర్ బ్యాంకు డిజిటల్ సేవలను వేగంగా విస్తరించవచ్చు. మొబైల్ బ్యాంకింగ్, డిజిటల్ లోన్స్, క్రెడిట్ కార్డులు, wealth management వంటి విభాగాల్లో aggressive growth వ్యూహం రావచ్చు. కానీ aggressive growthతో పాటు risk management కూడా equally ముఖ్యం. భారత బ్యాంకింగ్ రంగంలో గతంలో వేగంగా రుణాలు ఇచ్చి తర్వాత భారీ NPAs ఎదుర్కొన్న ఉదాహరణలు ఉన్నాయి. అందుకే కొత్త యాజమాన్యం వృద్ధి, రిస్క్ మధ్య సమతుల్యత పాటించాలి. ఐడీబీఐ బ్యాంకు గత చరిత్రను చూస్తే ఈ అంశం మరింత కీలకం. బ్యాంకు ఒక దశలో భారీ మొండి బకాయిల సమస్యను ఎదుర్కొంది. తర్వాత పునరుద్ధరణ చర్యలతో పరిస్థితి మెరుగుపడింది. ఆ అనుభవం నుంచి పాఠాలు తీసుకుని కొత్త యాజమాన్యం మరింత కట్టుదిట్టమైన క్రెడిట్ పాలసీ అమలు చేయాల్సి ఉంటుంది. ఈ డీల్‌పై కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ సంస్కరణల దిశలో కీలక మైలురాయిగా వ్యాఖ్యానించినట్లు కథనం పేర్కొంది. బ్యాంకు పునరుద్ధరణకు ప్రభుత్వం మద్దతిచ్చిన తర్వాత ఇప్పుడు తదుపరి వృద్ధి దశకు ప్రైవేట్ మూలధనం తీసుకురావడం తమ లక్ష్యమని ఆమె పేర్కొన్నారు. ప్రభుత్వం వాదన ప్రకారం, తన పాత్ర బ్యాంకును శాశ్వతంగా నిర్వహించడం కాకుండా వ్యవస్థను స్థిరపరచి, తర్వాత సమర్థవంతమైన యాజమాన్యానికి అప్పగించడం. అయితే విమర్శకులు మరో ప్రశ్న వేయవచ్చు. ప్రజా నిధులతో బ్యాంకును పునరుద్ధరించిన తర్వాత లాభదాయక దశలో ప్రైవేట్ సంస్థకు విక్రయించడం సరైనదా? ఇది ప్రతి ప్రైవేటీకరణ డీల్‌లో వచ్చే సాధారణ వాదన. దీనికి సమాధానం డీల్ ధర, భవిష్యత్ బాధ్యతలు, ప్రభుత్వానికి లభించే నిధులు, బ్యాంకు దీర్ఘకాలిక పనితీరుపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇక డిపాజిటర్ల దృష్టిలో అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రశ్న: బ్యాంకు ప్రైవేట్ అయిన తర్వాత సేవల్లో ఏమి మారుతుంది? తక్షణంగా పెద్ద మార్పులు రావడం సాధారణంగా జరగదు. ఖాతా సంఖ్యలు, శాఖలు, డిపాజిట్లు, రుణాలు యథాతథంగా కొనసాగుతాయి. కానీ కాలక్రమేణా ఉత్పత్తులు, వడ్డీ రేట్లు, సేవా చార్జీలు, డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫార్మ్స్ మారవచ్చు. కొత్త యాజమాన్యం లాభదాయకతను పెంచేందుకు కొన్ని ఖర్చు నియంత్రణ చర్యలు తీసుకోవచ్చు. అదే సమయంలో కస్టమర్ అనుభవం మెరుగుపరచేందుకు టెక్నాలజీలో పెట్టుబడులు పెంచవచ్చు. ఇది బ్యాంకుకు పోటీ సామర్థ్యం పెంచే అవకాశం. దేశీయ బ్యాంకింగ్ రంగం ఇప్పటికే తీవ్ర పోటీతో ఉంది. హెచ్‌డీఎఫ్‌సీ బ్యాంక్, ఐసీఐసీఐ బ్యాంక్, ఎస్బీఐ, యాక్సిస్ బ్యాంక్ వంటి పెద్ద సంస్థలతో ఐడీబీఐ పోటీ పడాలి. అందువల్ల బ్రాండ్ మాత్రమే సరిపోదు. కొత్త ఉత్పత్తులు, వేగవంతమైన సేవలు, బలమైన డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్ అవసరం. ఫెయిర్‌ఫాక్స్ ఈ రంగాల్లో ఎంత పెట్టుబడి పెడుతుందో చూడాలి. ఈ డీల్ పూర్తవడానికి ఇంకా అనేక దశలు ఉన్నాయి. రెగ్యులేటరీ అనుమతులు, ఓపెన్ ఆఫర్, షేర్ ట్రాన్స్‌ఫర్, బోర్డు పునర్వ్యవస్థీకరణ—all సమయం పడవచ్చు. అందువల్ల “ఐడీబీఐ బ్యాంకు ఇప్పటికే ఫెయిర్‌ఫాక్స్ చేతికి వెళ్లిపోయింది” అని చెప్పడం కచ్చితంగా సరైంది కాదు. ప్రస్తుతం ఇది ఆమోదం పొందిన ప్రతిపాదిత లావాదేవీ దశలో ఉంది. తుది క్లోజింగ్ తర్వాతే నియంత్రణ బదిలీ పూర్తవుతుంది. మొత్తంగా రూ.53 వేల కోట్ల ఈ డీల్ భారత బ్యాంకింగ్ రంగానికి, ప్రభుత్వ ప్రైవేటీకరణ విధానానికి, విదేశీ పెట్టుబడులకు పెద్ద సంకేతం. 60.72 శాతం వాటా కొనుగోలుతో ఫెయిర్‌ఫాక్స్ ఐడీబీఐ బ్యాంకుపై నియంత్రణ పొందే దిశగా అడుగు వేస్తోంది. కానీ అసలు పరీక్ష డీల్ పూర్తి కావడం కాదు. కొత్త యాజమాన్యంలో బ్యాంకు ఎలా పనిచేస్తుంది, ఉద్యోగులు, కస్టమర్లు, షేర్‌హోల్డర్లకు దీర్ఘకాలంలో ప్రయోజనం కలుగుతుందా అన్నదే నిజమైన ప్రమాణం.