ఫ్రాన్సిస్ హాల్జెన్‌కు 2026 ఫిజిక్స్ నోబెల్.. ఐస్‌క్యూబ్ న్యూట్రినో పరిశోధనలకు ప్రతిష్ఠాత్మక పురస్కారం

ఇంటర్నేషనల్ డెస్క్, అక్టోబర్ 6: 2026 సంవత్సరానికి భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతిని ప్రముఖ శాస్త్రవేత్త ఫ్రాన్సిస్ హాల్జెన్ దక్కించుకున్నారు. ఐస్‌క్యూబ్ న్యూట్రినో అబ్జర్వేటరీ అభివృద్ధికి ఆయన చేసిన కీలక కృషి, ఖగోళ మూలాల నుంచి వచ్చే అత్యధిక శక్తి గల న్యూట్రినోలను గుర్తించడంలో ఆయన పోషించిన నిర్ణాయక పాత్రకు గాను రాయల్ స్వీడిష్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ఈ ప్రతిష్ఠాత్మక పురస్కారాన్ని ప్రకటించింది. Nobel Prize 82 ఏళ్ల ఫ్రాన్సిస్ హాల్జెన్ బెల్జియంలో జన్మించారు. ప్రస్తుతం ఆయన అమెరికాలోని యూనివర్సిటీ ఆఫ్ విస్కాన్సిన్–మాడిసన్‌తో అనుబంధంగా ఉన్నారు. ప్రపంచంలో అత్యంత క్లిష్టంగా గుర్తించగల ఉపపరమాణు కణాల్లో ఒకటైన న్యూట్రినోలను అధ్యయనం చేయడానికి అంటార్కిటికాలోని దక్షిణ ధ్రువ మంచును ఉపయోగించవచ్చనే ఆలోచనను హాల్జెన్ ముందుకు తీసుకువచ్చారు. అదే ఆలోచన తరువాత ఐస్‌క్యూబ్ న్యూట్రినో అబ్జర్వేటరీ రూపుదిద్దుకోవడానికి పునాది అయింది. AP News న్యూట్రినోలు అత్యంత సూక్ష్మమైన, విద్యుత్ ఛార్జ్ లేని ఉపపరమాణు కణాలు. ఇవి పదార్థంతో చాలా అరుదుగా పరస్పర చర్య చేస్తాయి. అందుకే శాస్త్రవేత్తలు వీటిని కొన్నిసార్లు “ఘోస్ట్ పార్టికల్స్” అని కూడా పిలుస్తారు. కోట్లాది, లక్షల కోట్ల న్యూట్రినోలు మన చుట్టూ నిరంతరం ప్రయాణిస్తున్నప్పటికీ వాటిని గుర్తించడం అత్యంత క్లిష్టం. ఈ కణాలు నక్షత్రాలు, సూపర్‌నోవాలు, బ్లాక్ హోల్స్ చుట్టూ జరిగే అత్యంత శక్తివంతమైన ఖగోళ ప్రక్రియల నుంచి ఉత్పత్తి కావచ్చు. Reuters ఈ న్యూట్రినోలను గుర్తించేందుకు హాల్జెన్ ప్రతిపాదించిన విధానం భౌతిక శాస్త్రం, ఖగోళ శాస్త్రాల్లో కొత్త దిశను తెరిచింది. దక్షిణ ధ్రువంలోని స్వచ్ఛమైన మంచులో లోతుగా కాంతి సెన్సార్లను అమర్చి, న్యూట్రినోలు పదార్థంతో అత్యంత అరుదుగా ఢీకొన్నప్పుడు ఉత్పత్తి అయ్యే కాంతి సంకేతాలను గుర్తించడం ఐస్‌క్యూబ్ పరిశీలనా కేంద్రం ప్రధాన విధానం. ఈ వ్యవస్థ సుమారు ఒక ఘన కిలోమీటర్ పరిమాణంలోని మంచు ప్రాంతాన్ని ఒక భారీ డిటెక్టర్‌లా ఉపయోగిస్తుంది. NDTV Profit ఐస్‌క్యూబ్ న్యూట్రినో అబ్జర్వేటరీ నిర్మాణం పూర్తయ్యాక, అత్యధిక శక్తి గల న్యూట్రినోలు నిజంగా ఖగోళ మూలాల నుంచి వస్తున్నాయని గుర్తించడం సాధ్యమైంది. ఇది ఖగోళ శాస్త్ర పరిశోధనలకు కొత్త మార్గాన్ని తెరిచింది. ఇంతకుముందు విశ్వాన్ని ప్రధానంగా కాంతి, రేడియో తరంగాలు, ఎక్స్-రేలు, గామా కిరణాలు వంటి విద్యుత్ చుంబక వికిరణాల ద్వారా అధ్యయనం చేసేవారు. న్యూట్రినోల ద్వారా కూడా విశ్వాన్ని పరిశీలించవచ్చని ఐస్‌క్యూబ్ నిరూపించింది. India Today నోబెల్ కమిటీ అభిప్రాయం ప్రకారం, హాల్జెన్ కృషి “న్యూట్రినో ఖగోళ శాస్త్రం” అనే ప్రత్యేక పరిశోధనా రంగానికి బలమైన పునాది వేసింది. దూర గెలాక్సీలలో జరిగే అత్యంత శక్తివంతమైన ప్రక్రియల గురించి సాధారణ టెలిస్కోపులకు అందని సమాచారం న్యూట్రినోల ద్వారా లభించవచ్చు. ముఖ్యంగా పేలే నక్షత్రాలు, బ్లాక్ హోల్స్ పరిసరాలు, గామా రే బర్స్‌ట్లు వంటి అత్యంత శక్తివంతమైన సంఘటనలను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ పద్ధతి ఉపయోగపడుతోంది. Reuters హాల్జెన్ ఆలోచన మొదట్లో అనేక సందేహాలను ఎదుర్కొన్నప్పటికీ, దక్షిణ ధ్రువంలోని మంచును ఒక భారీ సహజ డిటెక్టర్‌గా ఉపయోగించడం శాస్త్రీయంగా ఫలప్రదమని కాలక్రమేణా నిరూపితమైంది. మంచులో అమర్చిన వేలాది ఆప్టికల్ సెన్సర్లు న్యూట్రినో పరస్పర చర్యల వల్ల ఏర్పడే అతి స్వల్ప కాంతి సంకేతాలను నమోదు చేస్తాయి. ఆ సంకేతాలను విశ్లేషించడం ద్వారా న్యూట్రినోలు ఏ దిశ నుంచి వచ్చాయో, వాటి శక్తి ఎంతన్న విషయాలను శాస్త్రవేత్తలు అంచనా వేయగలరు. NDTV Profit ఈ విజయంతో విశ్వ పరిశోధనలో “మల్టీ-మెసెంజర్ ఆస్ట్రానమీ” అనే భావన మరింత బలపడింది. అంటే ఒకే ఖగోళ సంఘటనను కాంతి మాత్రమే కాకుండా న్యూట్రినోలు, గురుత్వ తరంగాలు మరియు ఇతర సంకేతాల ద్వారా కూడా పరిశీలించడం. ఈ విధానం ద్వారా విశ్వంలోని అత్యంత సంక్లిష్ట సంఘటనలపై మరింత సమగ్ర అవగాహన పొందవచ్చు. 2026 నోబెల్ ప్రకటన సందర్భంగా రాయల్ స్వీడిష్ అకాడమీ ప్రతినిధులు హాల్జెన్ విజన్‌ను ప్రశంసించారు. దక్షిణ ధ్రువ మంచు ద్వారా విశ్వం నుంచి వచ్చే న్యూట్రినో సంకేతాలను గుర్తించవచ్చనే ఆలోచన, దాన్ని భారీ స్థాయి పరిశీలనా వ్యవస్థగా మార్చడంలో ఆయన శాస్త్రీయ నాయకత్వం కీలకమని పేర్కొన్నారు. AP News హాల్జెన్ కూడా ఈ అవార్డు తనకు ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించిందని తెలిపారు. నోబెల్ కమిటీతో జరిగిన ఫోన్ సంభాషణలో ఈ పురస్కారం వస్తుందని తాను ఊహించలేదని ఆయన చెప్పినట్లు అసోసియేటెడ్ ప్రెస్ పేర్కొంది. తనకు ఇంకా కొనసాగుతున్న పరిశోధనా ప్రణాళికలు ఉన్నాయని, ఈ పురస్కారం వాటికి మరింత మద్దతు లభించేందుకు ఉపయోగపడుతుందని ఆయన వ్యాఖ్యానించారు. AP News ఈ ఏడాది భౌతిక శాస్త్ర నోబెల్ బహుమతితో పాటు 12 మిలియన్ స్వీడిష్ క్రోనర్ల ప్రైజ్ మనీ కూడా అందజేయనున్నారు. ఇది సుమారు 1.2 మిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లకు సమానం. Reuters ఫ్రాన్సిస్ హాల్జెన్‌కు దక్కిన ఈ నోబెల్ పురస్కారం వ్యక్తిగత శాస్త్రీయ విజయాన్ని మాత్రమే సూచించదు. విశ్వాన్ని పరిశీలించే విధానంలోనే పెద్ద మార్పుకు ఆయన కృషి కారణమైందని శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు. కాంతి ద్వారా కనిపించని విశ్వ రహస్యాలను న్యూట్రినోల ద్వారా అధ్యయనం చేయవచ్చని నిరూపించడం ఆధునిక ఖగోళ శాస్త్రానికి కీలక మైలురాయిగా నిలిచింది. భవిష్యత్తులో మరింత సున్నితమైన న్యూట్రినో డిటెక్టర్లు అందుబాటులోకి వస్తే, బ్లాక్ హోల్స్, పేలే నక్షత్రాలు, అత్యధిక శక్తి గల కాస్మిక్ రేలు ఎక్కడి నుంచి ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి వంటి ప్రశ్నలకు మరింత స్పష్టమైన సమాధానాలు దొరికే అవకాశం ఉంది. ఐస్‌క్యూబ్ ఇప్పటికే ఈ దిశలో కీలక డేటాను అందిస్తుండగా, హాల్జెన్‌కు లభించిన నోబెల్ గుర్తింపు ఈ పరిశోధనా రంగానికి మరింత ప్రాధాన్యం తీసుకురానుంది.