‘చౌకీదార్ చోర్ హై’ పరువు నష్టం కేసులో రాహుల్ గాంధీకి సుప్రీంకోర్టులో ఊరట

న్యూఢిల్లీ: కాంగ్రెస్ అగ్రనేత, లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నేత రాహుల్ గాంధీకి పరువు నష్టం కేసులో సుప్రీంకోర్టు నుంచి తాత్కాలిక ఊరట లభించింది. ప్రధాని నరేంద్ర మోదీని ఉద్దేశించి చేసిన ‘చౌకీదార్ చోర్ హై’ వ్యాఖ్యలకు సంబంధించిన క్రిమినల్ పరువు నష్టం కేసులో ముంబై ట్రయల్ కోర్టులో కొనసాగుతున్న విచారణపై సర్వోన్నత న్యాయస్థానం స్టే విధించింది. రాహుల్ గాంధీ దాఖలు చేసిన పిటిషన్‌ను పరిశీలించిన జస్టిస్ విక్రమ్ నాథ్, జస్టిస్ అపరేష్ కుమార్ సింగ్‌లతో కూడిన ధర్మాసనం మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి నోటీసులు జారీ చేసింది. పిటిషన్‌పై నాలుగు వారాల్లోగా స్పందించాలని ఆదేశించింది. తదుపరి విచారణ వరకు ట్రయల్ కోర్టు ప్రక్రియను నిలిపివేయాలని స్పష్టం చేసింది. ఈ కేసు మూలాలు 2018లో జరిగిన రాఫెల్ యుద్ధ విమానాల ఒప్పందంపై దేశవ్యాప్తంగా సాగిన రాజకీయ వివాదంలో ఉన్నాయి. అప్పట్లో కాంగ్రెస్ కేంద్రంలోని బీజేపీ ప్రభుత్వంపై తీవ్ర విమర్శలు చేస్తూ రాఫెల్ డీల్‌లో అవకతవకలు జరిగాయని ఆరోపించింది. ఆ రాజకీయ ప్రచారంలో భాగంగా రాహుల్ గాంధీ ‘చౌకీదార్ చోర్ హై’ అనే నినాదాన్ని విస్తృతంగా ఉపయోగించారు. రాజస్థాన్‌లో నిర్వహించిన ఒక రాజకీయ ర్యాలీలో ప్రధాని నరేంద్ర మోదీని ఉద్దేశించి రాహుల్ చేసిన వ్యాఖ్యలు తనకు, తన వర్గానికి పరువు నష్టం కలిగించాయని బీజేపీ నేత మహేశ్ శ్రీశ్రీమల్ ఆరోపించారు. ఈ నేపథ్యంలో ఆయన ముంబైలోని గిర్గావ్ మేజిస్ట్రేట్ కోర్టులో పరువు నష్టం ఫిర్యాదు దాఖలు చేశారు. 2019లో గిర్గావ్ మేజిస్ట్రేట్ కోర్టు ఈ ఫిర్యాదును విచారణకు స్వీకరించింది. తదనంతరం రాహుల్ గాంధీపై క్రిమినల్ పరువు నష్టం కేసులో విచారణ ప్రక్రియ ప్రారంభమైంది. అయితే రాజకీయ విమర్శల సందర్భంలో చేసిన వ్యాఖ్యలను క్రిమినల్ పరువు నష్టం కేసుగా కొనసాగించడం సరికాదంటూ రాహుల్ తరఫున అభ్యంతరాలు వ్యక్తమయ్యాయి. ఈ కేసును కొట్టివేయాలని రాహుల్ గాంధీ బాంబే హైకోర్టును ఆశ్రయించారు. కానీ హైకోర్టు ఆయనకు అనుకూలంగా ఉపశమనం ఇవ్వకుండా పిటిషన్‌ను తిరస్కరించింది. దీంతో రాహుల్ సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించారు. సుప్రీంకోర్టు తాజా నిర్ణయం కేసును పూర్తిగా కొట్టివేసినట్టేమీ కాదు. ప్రస్తుతానికి ట్రయల్ కోర్టు విచారణపై మాత్రమే స్టే విధించింది. అంటే ప్రధాన పిటిషన్‌పై తుది నిర్ణయం వచ్చే వరకు దిగువ కోర్టు తదుపరి చర్యలు చేపట్టకూడదు. ఇది న్యాయపరంగా ఒక ముఖ్యమైన మధ్యంతర ఉపశమనం. విచారణను నిలిపివేయడం ద్వారా రాహుల్ గాంధీకి వెంటనే ట్రయల్ కోర్టులో హాజరు కావడం లేదా అక్కడి ప్రక్రియను ఎదుర్కోవడం నుంచి తాత్కాలిక ఉపశమనం లభించింది. అయితే ఈ స్టేను కేసులో రాహుల్ నిర్దోషిగా తేలినట్లుగా భావించడం తప్పు. సుప్రీంకోర్టు ఇంకా కేసు మెరిట్స్‌పై తుది తీర్పు ఇవ్వలేదు. మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం స్పందన, ఫిర్యాదుదారుడి వాదనలు, రాహుల్ తరఫు న్యాయవాదుల వాదనలు—all పరిశీలించిన తర్వాతే తదుపరి దిశ నిర్ణయించబడుతుంది. క్రిమినల్ పరువు నష్టం కేసుల్లో సాధారణంగా వ్యాఖ్యలు ఎవరిని లక్ష్యంగా చేశాయి, అవి వ్యక్తిగత పరువు నష్టానికి దారితీశాయా, రాజకీయ విమర్శ పరిధిలోకి వస్తాయా, ఫిర్యాదుదారుడికి నేరుగా locus standi ఉందా వంటి అంశాలు కీలకంగా మారుతాయి. ఈ కేసులో కూడా ‘చౌకీదార్ చోర్ హై’ వ్యాఖ్య ఒక రాజకీయ నినాదమా? లేక నిర్దిష్ట వ్యక్తిని నేరుగా దూషించే వ్యాఖ్యనా? అన్న అంశం ప్రధాన న్యాయ ప్రశ్నగా మారే అవకాశం ఉంది. రాజకీయ ప్రచారాల్లో నేతలు కఠినమైన విమర్శలు చేయడం సాధారణం. అయితే విమర్శకు, పరువు నష్టం కలిగించే ఆరోపణకు మధ్య న్యాయపరంగా ఒక స్పష్టమైన రేఖ ఉంటుంది. ఆ రేఖ ఎక్కడ గీయాలన్నది ఈ కేసులో కీలకం. భారతీయ రాజకీయాల్లో పరువు నష్టం కేసులు కొత్తవి కావు. రాజకీయ ప్రత్యర్థులు చేసిన వ్యాఖ్యలపై పలు సందర్భాల్లో క్రిమినల్, సివిల్ పరువు నష్టం దావాలు దాఖలయ్యాయి. కొన్ని కేసులు సంవత్సరాల పాటు సాగుతుంటాయి. రాహుల్ గాంధీ కూడా గతంలో మరొక పరువు నష్టం కేసులో శిక్షను ఎదుర్కొన్న విషయం తెలిసిందే. గుజరాత్‌లో ‘మోదీ ఇంటిపేరు’ వ్యాఖ్యలకు సంబంధించిన కేసులో దిగువ కోర్టు ఆయనకు శిక్ష విధించగా, అనంతరం సుప్రీంకోర్టు ఆ శిక్షపై స్టే ఇచ్చింది. అందువల్ల తాజా కేసుపై కూడా రాజకీయ వర్గాల్లో ఆసక్తి పెరిగింది. అయితే ప్రతి పరువు నష్టం కేసు వాస్తవాలు, వ్యాఖ్యల సందర్భం, ఫిర్యాదుదారుడి హక్కులు వేర్వేరుగా ఉంటాయి. కాబట్టి ఒక కేసు తీర్పును మరొక కేసుకు నేరుగా వర్తింపజేయడం సరైంది కాదు. 2018లో రాఫెల్ ఒప్పందంపై కాంగ్రెస్, బీజేపీ మధ్య తీవ్ర రాజకీయ పోరు సాగింది. కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం పారదర్శకతపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తగా, కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆరోపణలను ఖండించింది. ఈ నేపథ్యమే ‘చౌకీదార్ చోర్ హై’ నినాదానికి రాజకీయ ప్రాధాన్యం తెచ్చింది. అప్పుడు ఈ నినాదం కేవలం ఒక వ్యక్తిపై వ్యాఖ్యగా కాకుండా, అధికార పార్టీపై రాజకీయ ప్రచార ఆయుధంగా ఉపయోగించబడింది. అయితే ఫిర్యాదుదారు దీనివల్ల పరువు నష్టం జరిగిందని పేర్కొనడంతో విషయం న్యాయస్థానానికి చేరింది. సుప్రీంకోర్టు ఇప్పుడు మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి నోటీసులు జారీ చేయడం ద్వారా పూర్తి వాదనలు వినే దిశలో ముందుకు వెళ్లింది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నాలుగు వారాల్లో స్పందన దాఖలు చేయాల్సి ఉంటుంది. తదుపరి విచారణలో సుప్రీంకోర్టు ప్రధానంగా బాంబే హైకోర్టు పిటిషన్‌ను తిరస్కరించిన కారణాలను పరిశీలించే అవకాశం ఉంది. దిగువ కోర్టు విచారణ కొనసాగడం న్యాయసమ్మతమా? లేక కేసును తొలగించాలా? అన్నది తదుపరి దశలో స్పష్టమవుతుంది. రాహుల్ గాంధీ తరఫు న్యాయవాదులు ఈ వ్యాఖ్య పూర్తిగా రాజకీయ సందర్భంలో చేసినదని, వ్యక్తిగత పరువు నష్టం ఉద్దేశం లేదని వాదించే అవకాశం ఉంది. మరోవైపు ఫిర్యాదుదారు మాత్రం వ్యాఖ్య పరిమితి దాటిందని వాదించవచ్చు. ఇక్కడ స్వేచ్ఛా వ్యాఖ్య హక్కు, వ్యక్తిగత ప్రతిష్ఠ హక్కు రెండూ రాజ్యాంగపరమైన విలువలే. న్యాయస్థానం వీటిమధ్య సమతుల్యం పాటించాల్సి ఉంటుంది. ఆర్టికల్ 19(1)(a) ప్రకారం భారత పౌరులకు భావ ప్రకటన స్వేచ్ఛ ఉంది. కానీ అది సంపూర్ణ హక్కు కాదు. పరువు నష్టం వంటి అంశాలపై సమంజసమైన పరిమితులు విధించవచ్చు. అందుకే రాజకీయ విమర్శ ఎంతవరకు రక్షిత వ్యాఖ్యగా పరిగణించాలి అన్నది తరచూ కోర్టుల ముందుకు వచ్చే ప్రశ్న. ఈ కేసు రాజకీయంగా కూడా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. రాహుల్ గాంధీ ప్రస్తుతం లోక్‌సభ ప్రతిపక్ష నేతగా ఉన్నారు. ఆయనపై ఉన్న న్యాయ కేసులు సహజంగానే జాతీయ రాజకీయ చర్చకు దారితీస్తాయి. కాంగ్రెస్ ఈ స్టేను న్యాయపరమైన ఉపశమనంగా చూపించే అవకాశం ఉండగా, బీజేపీ నేతలు కేసు ఇంకా ముగియలేదని గుర్తుచేయవచ్చు. కానీ కోర్టు ఆదేశాన్ని రాజకీయ విజయం లేదా ఓటమిగా మాత్రమే చూడటం పరిమిత దృక్పథం అవుతుంది. అసలు విషయం న్యాయపరమైన ప్రశ్నల పరిష్కారం. సుప్రీంకోర్టు తాత్కాలికంగా ట్రయల్‌ను నిలిపివేసినందున ముంబై మేజిస్ట్రేట్ కోర్టు ఇకపై తదుపరి విచారణ చేపట్టదు. సర్వోన్నత న్యాయస్థానం నుంచి తదుపరి ఆదేశాలు వచ్చే వరకు ఈ స్థితి కొనసాగుతుంది. ఈ కేసు తుది తీర్పు భారత రాజకీయ వ్యాఖ్యల పరిమితులు, క్రిమినల్ పరువు నష్టం చట్టాల అమలు వంటి అంశాలపై మరింత స్పష్టత ఇవ్వగలదు. పరువు నష్టం చట్టం రాజకీయ విమర్శలను అణచివేయడానికి ఉపయోగించబడుతోందా? లేక వ్యక్తిగత ప్రతిష్ఠను రక్షించేందుకు అవసరమైన సాధనమా? అనే చర్చ కూడా ఇలాంటి కేసుల సమయంలో మళ్లీ ముందుకు వస్తుంది. న్యాయ నిపుణుల దృష్టిలో ఫిర్యాదుదారు నేరుగా ఎలా పరువు నష్టం పొందాడన్న అంశం కూడా కీలకంగా ఉంటుంది. వ్యాఖ్య ఒక నిర్దిష్ట వ్యక్తిని ఉద్దేశించిందా లేదా పెద్ద సమూహాన్ని ఉద్దేశించిందా అన్నది దావా నిలబడటంపై ప్రభావం చూపవచ్చు. ఇక రాహుల్ గాంధీకి రాజకీయంగా ఇది తాత్కాలిక ఊరట. ట్రయల్ కోర్టు ప్రక్రియలో తక్షణ ఒత్తిడి తగ్గింది. అయితే కేసు పూర్తిగా ముగిసినట్లు భావించి ముందుకు వెళ్లడం సరైంది కాదు. సుప్రీంకోర్టు తుది నిర్ణయం వచ్చే వరకు ఈ వ్యవహారం కొనసాగుతుంది. తదుపరి నాలుగు వారాల్లో మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం తన స్పందన సమర్పించిన తర్వాత కేసు మళ్లీ విచారణకు వచ్చే అవకాశం ఉంది. అప్పటికి కోర్టు స్టే కొనసాగించాలా, మార్చాలా లేదా ప్రధాన పిటిషన్‌పై విస్తృత విచారణ జరపాలా అన్నది నిర్ణయించవచ్చు. మొత్తంగా ‘చౌకీదార్ చోర్ హై’ వ్యాఖ్యలకు సంబంధించిన పరువు నష్టం కేసులో రాహుల్ గాంధీకి సుప్రీంకోర్టు నుంచి తాత్కాలిక ఉపశమనం లభించింది. ట్రయల్ కోర్టు విచారణపై స్టే విధించడం, మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి నోటీసులు జారీ చేయడం ఈ కేసులో తాజా కీలక పరిణామాలు. ఇప్పుడు అందరి దృష్టి తదుపరి విచారణపై ఉంది. రాజకీయ విమర్శ, భావ ప్రకటన స్వేచ్ఛ, వ్యక్తిగత పరువు నష్టం మధ్య సుప్రీంకోర్టు ఎలాంటి సమతుల్యం చూపుతుందన్నది కీలకంగా మారనుంది.