స్ట్రాటోస్ఫియర్‌లో దీర్ఘకాల నిఘాకు ఏఎస్-హాప్స్ ప్రాజెక్టు ప్రారంభం

భారత రక్షణ వ్యవస్థలో నిరంతర వైమానిక నిఘా, సమాచార ప్రసార సామర్థ్యాన్ని పెంచేందుకు ఎయిర్‌షిప్ ఆధారిత హై ఆల్టిట్యూడ్ సూడో శాటిలైట్ వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేసే ప్రణాళిక ముందుకు సాగుతోంది. ఏఎస్-హాప్స్‌గా పిలిచే ఈ వేదిక సుమారు 20 కిలోమీటర్ల లేదా 66,000 అడుగుల ఎత్తులో పనిచేసేలా రూపొందనుంది. రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్‌సింగ్ అధ్యక్షతన 2026 ఫిబ్రవరి 12న జరిగిన డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ కౌన్సిల్ సమావేశంలో భారత వాయుసేన కోసం ఏఎస్-హాప్స్ కొనుగోలు ప్రతిపాదనకు అవసర అంగీకారం ఇచ్చారు. ఇంటెలిజెన్స్, సర్వైలెన్స్ అండ్ రికానసెన్స్, ఎలక్ట్రానిక్ ఇంటెలిజెన్స్, టెలికమ్యూనికేషన్, రిమోట్ సెన్సింగ్ వంటి సైనిక అవసరాలకు దీన్ని వినియోగించాలని రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ తెలిపింది. అందువల్ల దీన్ని కేవలం భారత ఆర్మీ ప్రాజెక్టుగా పేర్కొనడం సరికాదు. ఇది అధికారికంగా భారత వాయుసేన కొనుగోలు ప్రతిపాదనలో భాగం. నివేదికల ప్రకారం, ఈ భారీ తేలికపాటి ఎయిర్‌షిప్‌ను 20 కిలోమీటర్లకుపైగా ఎత్తులో నెలలపాటు పనిచేసేలా అభివృద్ధి చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. రాడార్లు, ఆప్టికల్ సెన్సర్లు, ఎలక్ట్రానిక్ నిఘా పరికరాలు, దీర్ఘశ్రేణి కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థలను మోసుకెళ్లే సామర్థ్యం ఉండనుంది. అవసరమైన ప్రాంతం వైపు నియంత్రిస్తూ తరలించడం, ఒక నిర్దిష్ట ప్రాంతంపై ఎక్కువసేపు నిఘా కొనసాగించడం దీని కీలక లక్షణాలుగా పేర్కొంటున్నారు. సాధారణంగా స్వేచ్ఛగా ప్రయాణించే హై ఆల్టిట్యూడ్ బెలూన్లను పూర్తిస్థాయిలో నియంత్రించడం కష్టం. ఎయిర్‌షిప్‌కు మాత్రం ప్రొపల్షన్, నావిగేషన్ వ్యవస్థలు ఉండటంతో అవసరమైన ప్రాంతం వద్ద నిలిపే అవకాశం ఉంటుంది. లో ఎర్త్ ఆర్బిట్‌లో ప్రయాణించే కొన్ని నిఘా ఉపగ్రహాలకు ఒకే ప్రాంతంపై నిరంతర దృశ్యం అందుబాటులో ఉండదు. ఏఎస్-హాప్స్ ఆ లోటును కొంతవరకు తగ్గించగలదు. అయినప్పటికీ వాతావరణం, స్ట్రాటోస్ఫియర్ గాలులు, శక్తి నిల్వ, భారీ సెన్సర్ల బరువు, కమ్యూనికేషన్ భద్రత వంటి సాంకేతిక సమస్యలను అధిగమించాల్సి ఉంటుంది. ఈ ప్రాజెక్టు మేక్-I విధానంలో అమలు కానున్నట్లు సమాచారం. డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ ప్రొసీజర్ ప్రకారం మేక్-Iలో నమూనా పరిశోధన, అభివృద్ధి వ్యయంలో ప్రభుత్వం 70 శాతం వరకు నిధులు ఇవ్వవచ్చు. మేక్-IIలో భారత పరిశ్రమ ప్రభుత్వ ఆర్థిక సహాయం లేకుండా దేశీయ రూపకల్పన, అభివృద్ధి చేపడుతుంది. మేక్-IIIలో విదేశాల్లో అభివృద్ధి చేసిన సాంకేతికత లేదా వ్యవస్థను దిగుమతి ప్రత్యామ్నాయంగా భారత్‌లో తయారు చేయవచ్చు. ఈ దిశగా డీఆర్డీవో ఇప్పటికే ప్రాథమిక సాంకేతిక పరీక్ష నిర్వహించింది. ఆగ్రాలోని ఏరియల్ డెలివరీ రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ ఎస్టాబ్లిష్‌మెంట్ అభివృద్ధి చేసిన నమూనాను 2025 మే 3న మధ్యప్రదేశ్‌లోని షియోపూర్ నుంచి ప్రయోగించారు. పరికరాల పేలోడ్‌తో అది సుమారు 17 కిలోమీటర్ల ఎత్తుకు చేరింది. మొత్తం ప్రయోగం 62 నిమిషాలు కొనసాగింది. ఎయిర్‌షిప్ పీడన నియంత్రణ, అత్యవసరంగా గాలిని విడుదల చేసే వ్యవస్థలను కూడా పరీక్షించారు. అయితే ఆ పరీక్షను పూర్తిస్థాయి ఆపరేషనల్ వ్యవస్థతో సమానంగా చూడకూడదు. ప్రతిపాదిత వేదిక 20 కిలోమీటర్లకుపైగా ఎత్తులో నెలలపాటు పనిచేయాలి. ఇందుకు మరిన్ని నమూనా పరీక్షలు, సెన్సర్ సమీకరణ, పరిశ్రమ భాగస్వాముల ఎంపిక, ఉత్పత్తి ఒప్పందాలు అవసరం. ఈ వ్యవస్థను చైనా, పాకిస్థాన్ సరిహద్దుల్లో ఉపయోగించే అవకాశాన్ని విశ్లేషకులు ప్రస్తావిస్తున్నప్పటికీ, అధికారిక డీఏసీ ప్రకటనలో ఏ దేశాన్నీ ప్రత్యేకంగా పేర్కొనలేదు. అందువల్ల “సరిహద్దులపై అస్త్రం సిద్ధం” అనే వ్యాఖ్య అతిశయోక్తి. ఇది దాడి ఆయుధం కంటే నిఘా, కమ్యూనికేషన్ వేదిక. అభివృద్ధి విజయవంతమైతే డ్రోన్లు, నిఘా విమానాలు, ఉపగ్రహాలతో కలిసి భారత సైనిక సమాచార వ్యవస్థకు అదనపు స్థాయిని అందించగలదు.