హోర్ముజ్ మళ్లీ మూసివేత.. ఇరాన్‌పై అమెరికా దాడులతో గల్ఫ్‌లో టెన్షన్

పశ్చిమాసియాలో హోర్ముజ్ జలసంధి మళ్లీ ప్రపంచ దృష్టి కేంద్రంగా మారింది. సైప్రస్ జెండాతో ప్రయాణిస్తున్న కంటెయినర్ నౌకను ఇరాన్ దళాలు లక్ష్యంగా చేసుకున్నట్లు అమెరికా సెంట్రల్ కమాండ్ తెలిపింది. ఈ ఘటన తర్వాత ఇరాన్ హోర్ముజ్ జలసంధిని మళ్లీ మూసివేస్తున్నట్లు ప్రకటించగా, అమెరికా ఇరాన్‌పై భారీ సైనిక దాడులు ప్రారంభించింది. దీంతో గల్ఫ్ ప్రాంతం మరోసారి పూర్తి స్థాయి యుద్ధ భయాందోళనల్లోకి వెళ్లింది. అమెరికా సెంట్రల్ కమాండ్ వివరాల ప్రకారం, M/V GFS Galaxy అనే సైప్రస్ జెండా కంటెయినర్ నౌకకు ఇంజిన్ రూమ్‌లో గణనీయ నష్టం జరిగింది. నౌకలోని ఒక పౌర సిబ్బంది కనిపించడం లేదని అమెరికా వెల్లడించింది. కొన్ని ప్రచారాల్లో సిబ్బంది మృతి చెందినట్లు వస్తున్నప్పటికీ, Reuters, AP ఆధారాల ప్రకారం ఇప్పటివరకు అధికారికంగా “missing” అని మాత్రమే పేర్కొన్నారు. ఈ అంశంపై తుది నిర్ధారణకు తాజా CENTCOM ప్రకటన అవసరం. ఇరాన్ Revolutionary Guards వాదన ప్రకారం, కొన్ని నౌకలు అనుమతించిన మార్గాన్ని వదిలి అనధికార దారిలో ప్రయాణించాయని, మార్గం మార్చాలని ఇచ్చిన హెచ్చరికలను పాటించలేదని చెప్పారు. అందుకే “warning shot” జరిపామని, ఆ తర్వాత జలసంధి మూసివేత నిర్ణయం తీసుకున్నామని ఇరాన్ ప్రకటించింది. అయితే అమెరికా, పాశ్చాత్య వర్గాలు దీన్ని అంతర్జాతీయ వాణిజ్య నౌకాయాన స్వేచ్ఛపై దాడిగా చూస్తున్నాయి. హోర్ముజ్ జలసంధి ప్రపంచ చమురు, సహజ వాయువు రవాణాకు అత్యంత కీలక మార్గం. యుద్ధానికి ముందు ప్రపంచంలో ట్రేడ్ అయ్యే చమురు, LNG సరఫరాలో సుమారు ఐదవ వంతు ఈ మార్గం ద్వారా వెళ్లేది. అందువల్ల ఈ మార్గం మూసివేత లేదా దాడుల ముప్పు కేవలం అమెరికా ఇరాన్ సమస్యగా మాత్రమే ఉండదు. ప్రపంచ ఇంధన ధరలు, బీమా ఖర్చులు, సముద్ర రవాణా, ఆసియా ఆర్థిక వ్యవస్థలపై కూడా ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది. నౌక ఘటన తర్వాత అమెరికా ఇరాన్‌పై పెద్ద ఎత్తున దాడులు చేసింది. CENTCOM ప్రకారం, సుమారు 140 ఇరానియన్ లక్ష్యాలను టార్గెట్ చేసింది. మిసైల్, డ్రోన్ లాంచ్ సైట్లు, కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థలు, ఆయుధ నిల్వలు, తీర రక్షణ, సైనిక మౌలిక వసతులు దాడుల పరిధిలోకి వచ్చాయని అమెరికా వర్గాలు తెలిపాయి. “Iran made a poor choice. Now they pay” అని అమెరికా రక్షణ మంత్రి పీట్ హెగ్సెత్ సోషల్ మీడియాలో హెచ్చరించినట్లు AP నివేదించింది. ఇరాన్ ప్రభుత్వ మీడియా కూడా దక్షిణ ఇరాన్‌లోని పలు ప్రావిన్స్‌లలో అమెరికా దాడులు జరిగాయని తెలిపింది. బుషెహర్, హోర్మోజ్‌గాన్, ఖుజెస్తాన్, సిస్తాన్ బలూచిస్తాన్ ప్రాంతాల్లో పేలుళ్లు వినిపించినట్లు నివేదికలు చెబుతున్నాయి. అయితే ప్రాణనష్టం, మౌలిక వసతుల నష్టం గురించి ఇరాన్ నుంచి పూర్తిస్థాయి అధికారిక సంఖ్యలు ఇంకా రావాల్సి ఉంది. ఈ దాడులకు ప్రతీకారంగా ఇరాన్ గల్ఫ్ ప్రాంతంలోని అమెరికా అనుబంధ స్థావరాలను లక్ష్యంగా చేసుకున్నట్లు ప్రకటించింది. ఖతార్, బహ్రెయిన్, కువైట్, యూఏఈలో మిసైల్ అలర్ట్‌లు, సైరన్‌లు వినిపించినట్లు AP నివేదించింది. ఖతార్ సైన్యం కొన్ని దాడులను అడ్డుకున్నట్లు తెలిపింది. బహ్రెయిన్‌లో కూడా మిసైల్ అలర్ట్‌లు వినిపించాయని, కువైట్ సైన్యం వచ్చే దాడులను అడ్డుకునే ప్రయత్నం చేసిందని నివేదికలు చెబుతున్నాయి. ఖతార్‌లోని అల్ ఉదైద్ ఎయిర్ బేస్‌పై ఇరాన్ దాడి చేసినట్లు IRGC ప్రకటించింది. అక్కడి కమాండ్ అండ్ కంట్రోల్ వ్యవస్థలు, యుద్ధ విమానాల నిర్వహణ కేంద్రం ధ్వంసమయ్యాయని ఇరాన్ వాదించింది. అయితే ఈ నష్టం స్థాయిపై అమెరికా లేదా ఖతార్ నుంచి తక్షణ అధికారిక ధృవీకరణ రాలేదు. కాబట్టి దీనిని ఇరాన్ చేసిన దావాగా మాత్రమే చూడాలి. జోర్డాన్‌లోని ప్రిన్స్ హసన్ ఎయిర్ బేస్‌పై కూడా దాడులు చేసినట్లు ఇరాన్ వర్గాలు పేర్కొన్నాయి. డ్రోన్ హ్యాంగర్లు, కమాండ్ సెంటర్‌లను ధ్వంసం చేశామని చెప్పాయి. ఈ దావాలకు సంబంధించి కూడా స్వతంత్ర ధృవీకరణ ఇంకా అవసరం. యుద్ధ సమయాల్లో ఇరు పక్షాలు తమ దాడుల ప్రభావాన్ని పెంచి చెప్పే అవకాశం ఉండటంతో, అధికారిక నిర్ధారణ వచ్చే వరకు జాగ్రత్త అవసరం. ఒమన్‌లోని దుఖ్మ్ పోర్ట్‌పై ఇరాన్ దాడి చేసి అమెరికా లాజిస్టిక్స్ మౌలిక వసతులను ధ్వంసం చేసిందని కొన్ని వర్గాలు చెబుతున్నాయి. అయితే Reuters, AP ప్రధాన నివేదికల్లో దుఖ్మ్ నష్టంపై స్పష్టమైన అధికారిక ధృవీకరణ కనిపించలేదు. AP నివేదిక ప్రకారం, ఇరాన్ మరికొన్ని దాడుల గురించి చేసిన ప్రకటనలు తక్షణంగా ధృవీకరించబడలేదు. అందువల్ల దుఖ్మ్ అంశాన్ని ప్రచురించేటప్పుడు “ఇరాన్ వాదన” లేదా “ధృవీకరణ అవసరం” అనే భాష తప్పనిసరి. ఒమన్ ఈ సంక్షోభంలో మధ్యవర్తిగా కూడా కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రి అబ్బాస్ అరాఘ్చీ, ఒమన్ విదేశాంగ మంత్రి బదర్ అల్ బుసైది మధ్య హోర్ముజ్‌లో నౌకల సురక్షిత ప్రయాణంపై చర్చలు జరిగినట్లు Reuters తెలిపింది. ఒమన్, ఇరాన్ సాంకేతిక, రాజకీయ స్థాయిల్లో చర్చలు కొనసాగించేందుకు అంగీకరించినట్లు నివేదికలు చెబుతున్నాయి. అయితే అమెరికా కోరుతున్నట్లుగా జలసంధి పూర్తిగా తెరిచి ఉంటుందని ఇరాన్ స్పష్టమైన హామీ ఇవ్వలేదు. ఈ మొత్తం పరిణామంలో ఇరాన్ పార్లమెంట్ స్పీకర్ మహమ్మద్ బాఘర్ ఘాలిబాఫ్ చేసిన వ్యాఖ్యలు కూడా దృష్టిని ఆకర్షించాయి. “ఏకపక్ష ఒప్పందాల శకం ముగిసింది” అంటూ ఆయన అమెరికాను హెచ్చరించారు. మాట నిలబెట్టుకోకపోతే మూల్యం చెల్లించాల్సిందే అన్న సందేశంతో ఇరాన్ లోపలి రాజకీయ వర్గాల కఠిన వైఖరి బయటపడింది. ఇప్పుడు గల్ఫ్ దేశాల ఆందోళన పెరుగుతోంది. అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య ప్రతీకార దాడులు కొనసాగితే ఖతార్, బహ్రెయిన్, కువైట్, యూఏఈ, ఒమన్, జోర్డాన్ వంటి దేశాలు నేరుగా ముప్పును ఎదుర్కోవాల్సి రావచ్చు. ఈ దేశాల్లో అమెరికా సైనిక స్థావరాలు, రాడార్ వ్యవస్థలు, ఆయుధ నిల్వలు, ఎయిర్ డిఫెన్స్ నెట్‌వర్క్‌లు ఉండటం వల్ల అవి ఇరాన్ ప్రతీకార దాడుల లక్ష్యాలుగా మారే ప్రమాదం ఉంది. భారత్‌కు కూడా ఈ పరిణామం కీలకం. హోర్ముజ్ మార్గం ద్వారా చమురు, వాయువు సరఫరా, గల్ఫ్‌లో పనిచేస్తున్న భారతీయులు, సముద్ర వాణిజ్యం, బీమా ఖర్చులు, రూపాయి, ఇంధన ధరలు అన్నీ ప్రభావితమయ్యే అవకాశం ఉంది. దుఖ్మ్ వంటి పోర్టులు భారత వ్యూహాత్మక, వాణిజ్య ప్రయోజనాల దృష్ట్యా ప్రాధాన్యం కలిగినవి. కాబట్టి గల్ఫ్‌లో ప్రతి కొత్త దాడి భారత ఆర్థిక, దౌత్య లెక్కల్లో ప్రతిధ్వనిస్తుంది. మొత్తంగా, హోర్ముజ్ జలసంధిలో నౌకపై దాడి, ఇరాన్ మూసివేత ప్రకటన, అమెరికా 140 లక్ష్యాలపై దాడులు, గల్ఫ్ దేశాల్లో మిసైల్ అలర్ట్‌లు అన్నీ కలిపి పశ్చిమాసియాలో పరిస్థితిని మరింత ప్రమాదకరంగా మార్చాయి. ఈ దశలో ప్రధానంగా గమనించాల్సినవి మూడు. మొదట, హోర్ముజ్ మార్గం నిజంగా ఎంతవరకు మూసుకుపోయింది. రెండోది, గల్ఫ్ స్థావరాలపై ఇరాన్ దాడుల నష్టం ఎంత. మూడోది, ఒమన్ మధ్యవర్తిత్వ చర్చలు మళ్లీ ఉద్రిక్తత తగ్గిస్తాయా అన్నది.