జడ్జీల కొరతతో కొండలా పెరిగిన కేసులు

తెలంగాణలో న్యాయవ్యవస్థ ఎదుర్కొంటున్న ప్రధాన సమస్యల్లో కేసుల పెండింగ్‌ ఒకటిగా మారింది. హైకోర్టుతో పాటు జిల్లా కోర్టుల్లో న్యాయమూర్తుల కొరత ఉండటంతో కేసుల పరిష్కారం ఆలస్యమవుతున్నట్లు సుప్రీంకోర్టు వెలువరించిన ఇండియన్‌ జ్యుడీషియరీ వార్షిక నివేదిక 2024-25 వెల్లడించింది. 2025 జూన్‌ 30 నాటికి తెలంగాణ రాష్ట్రవ్యాప్తంగా మొత్తం 11.67 లక్షల కేసులు పెండింగ్‌లో ఉన్నట్లు నివేదికలో పేర్కొన్నారు. ఈ పెండింగ్‌ కేసుల్లో తెలంగాణ హైకోర్టులోనే 2.29 లక్షల కేసులు ఉన్నాయి. జిల్లా న్యాయవ్యవస్థ పరిధిలో సుమారు 9.38 లక్షల కేసులు పెండింగ్‌లో ఉన్నట్లు నివేదిక తెలిపింది. కేసుల సంఖ్య పెరుగుతున్న సమయంలో వాటిని విచారించి తీర్పులు వెలువరించాల్సిన న్యాయమూర్తుల సంఖ్య తగిన స్థాయిలో లేకపోవడం సమస్యను మరింత క్లిష్టంగా మారుస్తోంది. ముఖ్యంగా హైకోర్టులో చాలా కాలంగా పెండింగ్‌లో ఉన్న కేసులు కూడా గణనీయంగా ఉన్నట్లు నివేదిక వెల్లడించింది. హైకోర్టులో పెండింగ్‌లో ఉన్న కేసుల్లో సుమారు 32 వేల కేసులు దశాబ్దానికి పైగా కొనసాగుతున్నాయి. ఒక కేసు ఎక్కువ కాలం పెండింగ్‌లో ఉండటం వల్ల సంబంధిత పక్షాలకు న్యాయం పొందేందుకు ఎక్కువ సమయం పడుతుంది. న్యాయ ప్రక్రియపై ప్రజలకు ఉన్న నమ్మకాన్ని బలోపేతం చేయాలంటే కేసులను సకాలంలో పరిష్కరించడం అవసరం. అందుకు తగిన సంఖ్యలో న్యాయమూర్తులు, సిబ్బంది, కోర్టు మౌలిక సదుపాయాలు అవసరమవుతాయి. తెలంగాణ హైకోర్టులో మొత్తం 42 మంది న్యాయమూర్తులు ఉండాల్సి ఉండగా ప్రస్తుతం 27 మంది మాత్రమే పనిచేస్తున్నారు. దీంతో 15 న్యాయమూర్తుల పోస్టులు ఖాళీగా ఉన్నాయి. న్యాయమూర్తుల సంఖ్య తగ్గడం వల్ల ఇప్పటికే పెండింగ్‌లో ఉన్న కేసులతో పాటు కొత్తగా నమోదయ్యే కేసుల విచారణపైనా ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంటుంది. హైకోర్టులోని ఇతర సిబ్బంది పోస్టుల విషయంలో కూడా ఖాళీలు ఉన్నట్లు నివేదిక పేర్కొంది. మొత్తం 1,709 పోస్టులకు గాను 1,263 మంది మాత్రమే పనిచేస్తున్నారు. న్యాయమూర్తులతో పాటు అవసరమైన సహాయక సిబ్బంది అందుబాటులో ఉండటం కూడా కోర్టుల పనితీరుకు కీలకం. కేసుల సంఖ్యకు అనుగుణంగా సిబ్బంది నియామకాలు జరిగితే న్యాయ ప్రక్రియను మరింత సమర్థంగా నిర్వహించే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి, సాంకేతికత వినియోగంలో తెలంగాణ న్యాయవ్యవస్థ ముందుకు సాగుతున్నట్లు నివేదిక తెలిపింది. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 20 కొత్త ప్రాజెక్టులు నిర్మాణంలో ఉన్నాయి. వీటిలో 61 కొత్త కోర్టు హాళ్లు, 30 నివాస గృహ సముదాయాలు ఉన్నాయి. కొత్త కోర్టు భవనాలు అందుబాటులోకి వస్తే న్యాయ కార్యకలాపాలకు అవసరమైన వసతులు మెరుగుపడే అవకాశం ఉంది. డిజిటలైజేషన్‌ విషయంలో కూడా తెలంగాణ హైకోర్టు ప్రత్యేక దృష్టి సారించింది. వివిధ కోర్టుల్లో 99 ఈ-సేవా కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేసినట్లు నివేదిక వెల్లడించింది. ఈ-సేవా కేంద్రాల ద్వారా కోర్టు సేవలను సులభంగా పొందేందుకు ప్రజలకు అవకాశం కలుగుతుంది. న్యాయవ్యవస్థలో సాంకేతికత వినియోగం పెరగడం వల్ల పత్రాల నిర్వహణ, కేసుల సమాచార ప్రాప్తి, వివిధ సేవల వినియోగం వంటి అంశాల్లో సౌలభ్యం పెరిగే అవకాశం ఉంది. కోర్టు భవనాలు, డిజిటల్‌ సేవలు, సాంకేతిక మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి జరుగుతున్నప్పటికీ కేసుల పెండింగ్‌ సమస్యకు న్యాయమూర్తుల కొరత కూడా కీలక అంశంగా కనిపిస్తోంది. ఖాళీగా ఉన్న న్యాయమూర్తుల పోస్టులను భర్తీ చేయడంతో పాటు అవసరమైన సిబ్బందిని అందుబాటులోకి తీసుకురావడం ద్వారా కేసుల పరిష్కార వేగాన్ని పెంచే అవకాశం ఉంటుంది. దేశంలోని 25 హైకోర్టులతో పోల్చినప్పుడు తెలంగాణ హైకోర్టులో పెండింగ్‌ కేసుల భారం మధ్యస్థ స్థాయిలోనే ఉన్నట్లు సుప్రీంకోర్టు నివేదిక పేర్కొంది. అయినప్పటికీ దశాబ్దానికి పైగా పెండింగ్‌లో ఉన్న కేసుల సంఖ్య, మొత్తం కేసుల భారీ భారం దృష్ట్యా సకాలంలో చర్యలు తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. మొత్తంగా చూస్తే తెలంగాణలో న్యాయవ్యవస్థకు మౌలిక సదుపాయాలు, డిజిటలైజేషన్‌ వంటి రంగాల్లో అభివృద్ధి జరుగుతున్నప్పటికీ న్యాయమూర్తులు, సిబ్బంది కొరత కేసుల పరిష్కారంపై ప్రభావం చూపుతున్న అంశంగా నిలుస్తోంది. పెండింగ్‌ కేసులను తగ్గించేందుకు ఖాళీల భర్తీ, కోర్టుల సామర్థ్యాన్ని పెంచడం, సాంకేతికతను మరింత సమర్థంగా వినియోగించడం వంటి చర్యలు కీలకంగా మారనున్నాయి.